Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi ABD için bir Tehdit mi?

abd-cin-.jpg

Sara Hsu / The Diplomat

Kuşak ve Yol Girişimi için ortaya atılan birçok olumsuz iddia geliştirilmeye açık olsa da bu iddiaların doğruluğuna işaret eden çok az kanıt bulunmaktadır.

Amerika Birleşik Devletleri ve Çin arasındaki gerilim tırmanıyor gibi görünürken, bazı uzmanlar, Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi ülkeleri için yürüttüğü altyapı çalışmalarındaki niyetini sorgulamaktalar. Bu uzmanlar tarafından ortaya atılan, Kuşak ve Yol Girişimi “yoksul devletler için bir borç tuzağı” ve “Çin’in bölgesel kontrolünü genişletmesi için bir araç” iddiaları uzun süredir gündemde, fakat gerçekten öyle mi? Amerika Birleşik Devletleri paralel faaliyetlere katılma veya bunlara eşlik etme fırsatını kaçırıyor mu?

Kuşak ve Yol defalarca bir borç tuzağı ve güç kapanı olarak etiketlendi ve belki de başlangıçta bu bir ihtimal olarak görüldü. Ancak, bu iddialar dikkatli ve titiz araştırmalar sonucunda çürütüldü. Johns Hopkins Üniversitesi’nde Çin Afrika Araştırma Girişimi direktörü Deborah Brautigam, Çin’in Afrika’ya verdiği kredileri derinlemesine inceliyor. Brautigam araştırmalarında, Çin bankalarının bu ülkelerde bir dayanak elde etmek için zarar getiren projelere kredi verdiğine veya yatırım yaptığına dair hiçbir kanıt bulamadı.

Brautigam, Sri Lanka’daki Hambantota Limanı’nın Çinli bir şirkete devredilmesinin, Çin tarafından kritik altyapıyı ele geçirmek için jeopolitik bir hareket olarak yanlış yorumlandığına dikkat çekiyor. Hikaye, Çin’in Sri Lanka’yı çok az başarı ihtimali olan bir proje için borç almaya ikna etmesidir. Kredinin şartları külfetliydi ve Sri Lanka’yı temerrüde düşürdü, böylece ülke limanı Çin’e devretmek zorunda kaldı.

Gerçekte, Kanadalı SNC-Lavalin firması ve Danimarkalı mühendislik firması Ramboll liman için ayrı ayrı fizibilite raporları oluşturdular ve her ikisi de proje için güçlü örnekler sundu. Bir süre sonra projeyi alan kimse olmadığından, Sri Lanka hükümeti, Kuşak ve Yol’un oluşturulmasından önce bile Çin’in kredi teklifini kabul etti. Sri Lanka’da siyasi ve mali bir karışıklık döneminde proje başarısız olduğunda, Çin limanı doğrudan ele geçirmek yerine limanın çoğunluk hissesini devralarak limanın işletimini aldı. Analist Umesh Moramudali’nin The Diplomat için belirttiği üzere, Sri Lanka’nın borç krizi doğrudan Hambantota Limanı kredisinden değil, devlet tahvillerinin olgunlaşmasından ve önceden var olan ödeme dengesi sorunlarından kaynaklanıyordu. Hambantota Limanı örneğini bir endişe nedeni olarak alsak bile, bu Kuşak ve Yol boyunca Çin yatırımını karakterize etmeyen nadir bir durumdur.

Çin’in borç tuzağı diplomasisine girmediğine dair başka kanıtlar da var. Brautigam, IMF’nin savunmasız olarak etiketlediği bazı ülkelerde Çin’in en büyük tek alacaklı olduğunu, ancak borcun çoğunu diğer ülkelerden borç verenlerin elinde tuttuğunu belirtti. Küresel bankalar ve tahvil sahipleri, Afrika şirketlerine ve hükümetlerine kredi verme konusunda aktif olarak yer almaktadır. Daha da önemlisi, borçlu ülkeleri IMF borç sürdürülebilirlik limitlerinin üzerine çıkarmaktan, Çin kredileri sorumlu değildi.

Ayrıca, sadece yoksul ulusların değil, diğer ülkelerin de Kuşak Yol’a katılmayı seçtikleri belirtilmelidir. Kuşak ve Yol sadece Afrika, Latin Amerika ve Güneydoğu Asya’ya değil, aynı zamanda Doğu Asya ve Avrupa’ya da ulaştı. 18’den fazla Avrupa Birliği ülkesi Kuşak ve Yol’a katıldı. Asya’da, Güney Koreli firmalar Daewoo ve Hyundai, Kuşak ve Yol boyunca sözleşmeler imzaladı. Nissin Corp., Ekim 2018’de Çin’in Sinotrans’ları aracılığıyla ilk demiryolu taşımacılığını Avrupa’ya gerçekleştirdi. Ülkeler, dünyanın geri kalanına bağlantılarını iyileştirmek ve sanayileşme çabalarını seviyelendirmek için Kuşak ve Yol’a katıldı. Projelerin çoğu başarılı oldu; örneğin, Rand Corporation tarafından 2018’de başlatılan bir çalışma, Kuşak Yol ulaşım bağlantısının ticareti ve doğrudan yabancı yatırımı artırabileceğini, sanayileşmeyi ve ekonomik büyümeyi hızlandırabileceğini belirtti. Bu, Kuşak ve Yol’u görmenin başka yolları olduğunu ve katılımın açık faydaları olduğunu göstermektedir.

Birleşik Devletler, Kuşak ve Yol ülkelerine kredi verdiği için Çin’i kınamak yerine, fakir ülkelere altyapı kredisi vermeli ve / veya çok taraflı bankaların bu tür projeler için kredi vermesini kolaylaştırarak bürokratik gereksinimleri azaltmalıdır. ABD Uluslararası Kalkınma Finansmanı, fakir ülkelerdeki kalkınma projelerinin finansmanını ele almak için kurulurken, finansman ölçeği (60 milyar dolara kadar) Çin’in sağladığı fırsatlardan çok daha düşük. Ayrıca Amerika Birleşik Devletleri, gelişmekte olan ülkelerde daha küçük projeleri finanse eden Çin’e kıyasla, büyük ülkelerdeki büyük projeler için fon sağlama eğiliminde. ABD, Çin ile devam eden gerginlikler nedeniyle Kuşak ve Yol’a katılma konusunda rahat hissetmese de, paralel faaliyetlerdeki angajmanını yine de artırabilir.

Şeffaflık, Kuşak ve Yol anlaşmalarındaki yolsuzluk potansiyeli hakkındaki endişeleri hafifletmek için Çin’in iyileştirmesi gereken bir konudur. Bu, Kuşak ve Yol sözleşmelerinin zimmete para geçirme veya kötü yönetim faaliyetlerini kapsadığına dair endişeleri azaltacaktır. Çin’deki Avrupa Birliği Ticaret Odası tarafından geçen yıl yayınlanan bir ankete göre, Avrupalı firmalar temelde bilgi eksikliği ve şeffaflık nedeniyle Kuşak ve Yol projelerine katılmakta tereddüt etmekteler. Avrupa Birliği Ticaret Odası, Çin’den açık bir satın alma sistemi oluşturmasının yanı sıra Kuşak ve Yol projeleri için fizibilite ve etki çalışmaları yapmasını talep etti. Dünya Bankası ve diğer organlar da şeffaflığın artırılması çağrısında bulundu.

Açılış sorusuna cevap vermek gerekirse – Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi, ABD için bir fayda mı yoksa tehdit mi? – Daha fazla şeffaflık, ABD’nin ve diğer ülkelerin Kuşak ve Yol projelerine olan faydaları anlamasına ve güven artırmasına yardımcı olsa da, Kuşak ve Yol Girişimi’nin bir tehdit olmadığını söyleyebiliriz. ABD’nin, Kuşak ve Yol Girişimi üzerinden Çin’in taşımış olduğu niyeti anlayabilmesi için daha uzun bir yol katetmesi gerekmektedir.

Yorumlar

yorum